Skip to main content

Επικοινωνία ανθρώπου-υπολογιστή

Όπως όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπου έτσι και ο υπολογιστής δημιουργήθηκε για να μας εξυπηρετεί και να μας διευκολύνει. Τι ακριβώς όμως σημαίνει διευκολύνω; Πότε η ευκολία που μας προσφέρεται είναι αρκετή; Πριν από 40 χρόνια η μηχανή που λεγόταν πλυντήριο ήταν ότι καλύτερο θα μπορούσε να φανταστεί μία νοικοκυρά που έπλενε στη σκάφη. Σήμερα όμως ούτε αυτό είναι αρκετό, και ο άνθρωπος ζητάει ένα πλυντήριο που είναι ακόμη πιο εύκολο στη χρήση, με πολλά προγράμματα που αποφασίζουν μόνα τους για την πλύση. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει με όλες τις συσκευές που δημιούργησε η σύγχρονη τεχνολογία και φυσικά με τον υπολογιστή.

Ο πρώτος υπολογιστής που κατασκευάστηκε πριν από 50 χρόνια όχι μόνο δεν είχε τις δυνατότητες των σημερινών αλλά ούτε και την εμφάνισή τους. Δεν είχε οθόνη όπου παρατηρούμε τις λειτουργίες του, ούτε πληκτρολόγιο για να εισάγουμε τις εντολές και τα δεδομένα μας. Σαφώς στερούνταν και όλων των υπόλοιπων περιφερειακών συσκευών εισόδου όπως το ποντίκι, το joystick και άλλων νεότερων. Ήταν απλά μια μηχανή μεγέθους ντουλάπας με τη μορφή μιας ηλεκτρομηχανολογικής κατασκευής. Για να εκτελέσει κάποιο πρόγραμμα έπρεπε ο προγραμματιστής να επέμβει κυριολεκτικά πάνω στα ίδια τα στοιχεία της μηχανής όπως ο μηχανικός αυτοκινήτων ρυθμίζει τη λειτουργία της μηχανής του αυτοκινήτου. Αργότερα η είσοδος στον υπολογιστή γίνονταν με διάτρητες κάρτες που είχαν τη μορφή των καρτών που οι εργαζόμενοι κτυπάν όταν εργάζονται, και είχαν πολλές τρύπες τις οποίες αναγνώριζε ο υπολογιστής και κωδικοποιούσαν τα δεδομένα. Ακόμη και τότε όμως η επικοινωνία του ανθρώπου με τον υπολογιστή δεν ήταν καθόλου «ανθρώπινη». Απαιτούσε εξειδικευμένες γνώσεις και μεγάλη προσπάθεια.

Η πρώτη επανάσταση σε αυτή την επικοινωνία έγινε κυρίως τη δεκαετία του 60 με τις οθόνες τερματικών και τα πληκτρολόγια. Ο άνθρωπος έδινε είσοδο στον υπολογιστή μέσω του πληκτρολογίου και έπαιρνε απάντηση από την οθόνη. Τα μηνύματα όμως πάντοτε ήταν εντολές σε μορφή λέξεων και απαντήσεις σε μορφή κειμένου. Το δεύτερο μεγάλο βήμα έγινε στα τέλη της δεκαετίας του 70 και κυρίως τη δεκαετία του 80 όπου οι οθόνες τώρα μπορούσαν να παρουσιάσουν γραφικά (εικόνες, σχήματα κλπ.) και στις συσκευές εισόδου προστέθηκε το ποντίκι. Παρά ταύτα όμως ο κόσμος μέσω του οποίου επιτελούνταν αυτή η επικοινωνία του ανθρώπου με τη μηχανή-υπολογιστή δεν ήταν πραγματικός. Ο άνθρωπος στο «πρόσωπο» του υπολογιστή επιζητούσε κάτι ανώτερο, πολύ προσιτό στους ίδιους μας τους εαυτούς και τον τρόπο λειτουργίας μας. Και αυτό άρχισε να υλοποιείται, να παίρνει σχήμα και μορφή, μέσα από τη λεγόμενη εικονική πραγματικότητα. Μια πλασματική πραγματικότητα πολύ κοντά στην αληθινή που έκλεισε τη πόρτα του δρόμου της επιστροφής.

Όταν ο άνθρωπος κάνει ορειβασία στα χιονισμένα βουνά, χρησιμοποιεί σχοινιά, αξίνες, άρβυλα, σκηνές και άλλα, ενώ όταν εξερευνά τους βυθούς των θαλασσών φοράει μάσκες, πέδιλα και αναπνευστικές συσκευές. Παρόμοια στην εξερεύνηση του κυβερνοχώρου ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τις συσκευές που του προσφέρει η εικονική πραγματικότητα. Σε ένα περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας ο χρήστης χρησιμοποιεί την αίσθηση της όρασης, της ακοής και της αφής. Σήμερα υπάρχουν, αλλά και συνεχώς δημιουργούνται ένα πλήθος περιφερειακών συσκευών που αλληλεπιδρούν με τον υπολογιστή για είσοδο και έξοδο δεδομένων. Τέτοιες συσκευές είναι το στερεοσκοπικό κράνος (εικόνα), το γάντι δεδομένων (εικόνα), το ιπτάμενο ποντίκι, το spaceball, τα συστήματα δυναμικής ή απτικής ανάδρασης, η στολή δεδομένων και άλλα που συνεχώς εμφανίζονται.

Σε αντίθεση με την οθόνη του υπολογιστή, όταν ο χρήστης φοράει το στερεοσκοπικό κράνος αφιερώνει όλο το οπτικό του πεδίο στο αντικείμενο το οποίο εξερευνά, κάτι παρόμοιο με αυτό που συμβαίνει και στον πραγματικό κόσμο. Το γάντι δεδομένων είναι κατάλληλα κατασκευασμένο ώστε να στέλνει σήματα, από τις κινήσεις των χεριών, τα οποία ερμηνεύονται ανάλογα με την εφαρμογή. Το ιπτάμενο ποντίκι μοιάζει με το συνηθισμένο με τη διαφορά ότι μπορεί να κινείται όχι μόνο στο επίπεδο αλλά και στο χώρο. Ένα σύστημα απτικής ανάδρασης θα μπορούσε να ήταν ένα ειδικό γάντι το οποίο καθώς το φοράς και το κινείς μέσα στο χώρο δέχεται ερεθίσματα λόγω αφής (παρότι κινείται στο κενό) όπως ακριβώς το πραγματικό χέρι μας όταν πιάνει ένα αντικείμενο. Η στολή δεδομένων είναι μια επέκταση της προηγούμενης ιδέας σε όλο το σώμα, η οποία δεν έχει υλοποιηθεί απόλυτα.

Το ερώτημα είναι γιατί χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα πλασματικό-εικονικό κόσμο τον οποίο στη συνέχεια θα εξερευνήσουμε, αφού υπάρχει ο πραγματικός. Η απάντηση είναι απλή. Πολλές φορές είναι αδύνατο να εξερευνήσουμε ένα κομμάτι του πραγματικού κόσμου διότι δεν είναι προσιτό σε μας. Η ορειβασία και οι καταδύσεις για παράδειγμα είναι εξειδικευμένα αθλήματα τα οποία μπορεί οποιοσδήποτε να εξερευνήσει ευκολότερα μέσω της εικονικής πραγματικότητας. Πέρα από την ψυχαγωγία όμως η εικονική πραγματικότητα δημιουργήθηκε και αναπτύσσεται συνεχώς, κυρίως για επιστημονικούς και τεχνολογικούς λόγους. Η εκπαίδευση των πιλότων σε εικονικά περιβάλλοντα πεδίων μάχης για παράδειγμα γίνεται πολύ ευκολότερα και μειώνοντας σημαντικά το κόστος και τους κινδύνους. Παρόμοια υπάρχουν πολλοί τομείς της ζωής μας (αεροδιαστημική, βιολογία, χημεία, αρχιτεκτονική, ιατρική, τέχνη, εργασία, ψυχαγωγία) οι οποίοι όχι μόνο εξερευνούνται ευκολότερα με τη χρήση της εικονικής πραγματικότητας αλλά ταυτόχρονα ανοίγουν διάπλατα τις πύλες τους σε ένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων οι οποίοι ποτέ πριν δεν είχαν τη δυνατότητα να τους γνωρίσουν.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι η εποχή που ο υπολογιστής ήταν μια απρόσωπη μηχανή, ο χειρισμός της οποίας απαιτούσε ειδικές γνώσεις και που οι λειτουργίες της αφορούσαν ένα συγκεκριμένο πεδίο της επιστήμης και της έρευνας, έχει πια περάσει στο παρελθόν. Ο υπολογιστής έχει γίνει πολύ πιο «ανθρώπινος», συνεργάζεται με τους ανθρώπους, εργάζεται για όλους, και η επικοινωνία μαζί του μιμείται χαρακτηριστικά από την πραγματική ζωή.

19 Νοεμβρίου 2010. Μια τυπική ημέρα του κυρίου Χ. Ο Χ ξυπνάει το πρωί και με μια του λέξη ανοίγει τα παράθυρα για να μπει φως στο δωμάτιο. Αφού πλυθεί και πάρει το πρωινό του ψιθυρίζει στο αυτόματο σύστημα αναγνώρισης φωνής μία φράση με την οποία συνδέεται αυτόματα στο παγκόσμιο διαδίκτυο και παρακολουθεί τις ειδήσεις και την αγορά. Δε χρησιμοποιεί τηλεχειριστήριο αλλά όλα μέσα στο σπίτι λειτουργούν με τη φωνή. Από την προηγούμενη μέρα είχε νοιώσει έναν πόνο και γι’ αυτό σκέφτηκε να επισκεφθεί τη γιατρό του. Φόρεσε το στερεοσκοπικό κράνος και το γάντι δεδομένων και με μία του φράση μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο του διαδικτύου. Παρότι το νοσοκομείο δεν υπήρχε στην πραγματικότητα, ο κύριος Χ τα έβλεπε όλα μπροστά του. Πέρασε την είσοδο και κουνώντας το χέρι του χαιρέτησε το θυρωρό. Επειδή δε θυμόνταν που ακριβώς ήταν το ιατρείο της γιατρού του, προχώρησε προς το πληροφοριακό σύστημα. Μετά από μία σύντομη συνομιλία ξεκίνησε για το ιατρείο. Η γιατρός όπως πάντα δεν ήταν απασχολημένη και περίμενε πρόθυμη να τον εξυπηρετήσει. Λίγες ερωτήσεις και το σύστημα εξαγωγής γνώσης ήταν έτοιμο να γράψει τη συνταγή για τον κύριο Χ. Σύντομα είχε φύγει από το νοσοκομείο και όμως από τη στιγμή που ξεκίνησε την επίσκεψή του αυτή, δεν είχαν περάσει ούτε 20 λεπτά.

Ήταν ένα πιθανό δείγμα της ζωής του ανθρώπου στο μέλλον. Ένα μέλλον που υπόσχεται πολλά αλλά κανείς δεν μπορεί να το προσδιορίσει με ακρίβεια. Ο άνθρωπος και ο υπολογιστής θα ζουν, θα συνυπάρχουν και θα επικοινωνούν σε μία πραγματικότητα που πιθανώς θα δανειστεί στοιχεία από την εικονική. Το μεγάλο ερώτημα τελικά είναι αν πράγματι όλα αυτά τα επιτεύγματα διευκολύνουν τη ζωή του ανθρώπου ή της εισάγουν πολυπλοκότητες περιττό άγχος και ανησυχίες. Ελπίδα όλων να βρεθεί η κατάλληλη τομή μέσω της οποίας θα συνυπάρξουν τόσο η εξέλιξη αλλά και η ταυτότητα του ανθρώπου.

Comments

Popular posts from this blog

Άμισθα διδακτορικά

Η σημαντικότερη στρέβλωση του τρίτου κύκλου σπουδών στην Ελλάδα είναι ότι ο υποψήφιος διδάκτορας δεν έχει εξασφαλισμένη υποτροφία/χρηματοδότηση. Αυτό έχει τεράστιες συνέπειες, όχι μόνο ερευνητικές αλλά και κοινωνικο-οικονομικές. Η πραγματική διδακτορική έρευνα, αυτή που προάγει την επιστήμη, είναι μια επίπονη εργασία που απαιτεί ψυχή και σώμα πέρα από το τυπικό οκτάωρο, 7 μέρες τη βδομάδα και 365 μέρες το χρόνο. Η διδακτορική έρευνα δεν έχει καμία σχέση με τις σπουδές σε ένα προπτυχιακό ή μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Η διδακτορική έρευνα είναι μια πραγματική εργασία που απαιτεί ατελείωτες ώρες σε εργαστήρια, σε βιβλιοθήκες και σε εξωτερικά πεδία. Όταν ένας υποψήφιος διδάκτορας, δηλαδή ένας εργάτης-ερευνητής, επιτρέπεται να εργάζεται χωρίς να πληρώνεται αυτό δημιουργεί αυτομάτως μια αλυσιδωτή και πολυεπίπεδη αντίδραση. Οι καθηγητές μπορούν να προσλάβουν όσους εργάτες θέλουν χωρίς να έχουν καμία οικονομική υποχρέωση απέναντί τους, με αποτέλεσμα να μην έχουν ισχυρό κίνητρο να φέρουν κ…

Computer education in the era of the Greek digital school

Published in ACM's CSTA Voice (volume 7, issue 3, short version), in newspapers Athens News and Patrides, and in the Hellenic Informatics Union

The information revolution and the widespread use of electronic devices made at least one thing clear: schools must teach something about computers. But what is it? Should it be “computer science” or just “computer literacy”? Recent studies show that both of them are equally important. Computer literacy sets the foundation for the development of basic computer skills, while computer science unfolds the theory behind the tools and provides a true understanding of the information technology that surrounds us. In order for the student to make a smooth transition from mere skills to real knowledge, the school must provide an integrated and coherent program that spans primary and secondary education.
Greece has never had any serious plan on this issue. Neither for computer science nor for computer literacy. In 2011, more than two dec…

Για τα μάτια του κόσμου η ανακύκλωση στο Κιλκίς

Δημοσιεύτηκε στο KilkisToday και στις Ειδήσεις

Όλοι στο Κιλκίς γνωρίζουμε ότι για τα σκουπίδια υπάρχουν δύο ειδών κάδοι, οι πράσινοι και οι μπλε. Στους μπλε πετάμε τα ανακυκλώσιμα υλικά και στους πράσινους τα υπόλοιπα απορρίματα. Αυτό όμως που δε γνωρίζουμε, είναι ότι οι οδοκαθαριστές αντί να συλλέξουν χωριστά τα δύο είδη απορριμάτων, πολλές φορές τα πετούν όλα μαζί αδιακρίτως στο ίδιο απορριματοφόρο! Το παρατηρήσαμε κυρίως τις ημέρες του Σαββάτου αλλά ίσως να συμβαίνει και άλλες ημέρες. Όταν ρωτήσαμε έναν οδοκαθαριστή για ποιο λόγο δε διαχωρίζουν τα απορρίματα, αυτός απάντησε φανερά ενοχλημένος, "Έχει χαλάσει το άλλο αυτοκίνητο, για ποιο λόγο ρωτάς;". Θεώρησε δηλαδή ότι αυτό που κάνει είναι απόλυτα φυσιολογικό και του έκανε εντύπωση που βρέθηκε κάποιος δημότης να τον ρωτήσει. Τι γίνεται όμως με αυτό το αυτοκίνητο; Πόσο καιρό είναι χαλασμένο; Ή μήπως δεν είναι χαλασμένο αλλά υπάρχει κάποιο άλλο πρόβλημα; Σε κάθε περίπτωση, η καταστρατήγηση του προγράμματος ανακύκλωσης είναι…